Беларускі калій для Трампа: ці здольны Мінск стаць альтэрнатывай Канадзе

23/09/2026 - 19:22

Калій / lookby.media

— Беларускі калій можа быць таннейшым за канадскі, але наўрад ці гэта цалкам зламае рынак альбо прывядзе да таго, што беларускі калій задамінуе, — кажа Еўрарадыё аглядальнік Reform.news Аляксей Жукаў.

Цікавасць Вашынгтона да беларускага калію ўжо пераходзіць ад заяў да рэальных паставак. У кастрычніку ў Новы Арлеан павінен прыбыць першы карабель прыкладна з 30 тысячамі тон хларыду калію. Гэта першая такая пастаўка ў ЗША пасля адмены амерыканскіх абмежаванняў на беларускі калій.

Дональд Трамп пры гэтым заявіў, што ЗША могуць купляць беларускі калій танней за канадскі. Але ці здольная Беларусь сапраўды стаць вялікім пастаўшчыком на амерыканскі рынак? Колькі калію яна можа туды накіраваць, якімі маршрутамі ён будзе ісці і дзе ў такой схеме ўзнікае эканамічны сэнс?

Беларускі калій для Трампа: ці здольны Мінск стаць альтэрнатывай Канадзе

Аляксей Жукаў / reform.news

Беларусь не заменіць усю Канаду

Замяніць канадскі калій беларускім цалкам наўрад ці магчыма. І патрэбы амерыканскага рынку, і магчымасці беларускай вытворчасці маюць свае абмежаванні.

— Наўрад ці Беларусь зможа замяніць увесь аб'ём канадскага калію. Бо ёсць розныя ацэнкі таго, колькі калію патрабуюць Злучаныя Штаты. Так, буйнейшая канадская кампанія ў гэтай сферы — Nutrien — у сваіх справаздачах ацэньвае ўвесь рынак Паўночнай Амерыкі ў 10–12 мільёнаў тон. Але калі мы паглядзім на даныя мытнай статыстыкі Злучаных Штатаў, то атрымліваецца, што ў мінулым і пазамінулым годзе з Канады ў Штаты трапляла 11–12 мільёнаў тон, — адзначае Жукаў.

Акрамя Канады, ЗША атрымліваюць калій з Расіі, Ізраіля і іншых краін. Пры гэтым, паводле ацэнкі эксперта, непасрэднае спажыванне калію ў саміх ЗША складае каля шасці мільёнаў тон на год.

Частка імпарту, аднак, выкарыстоўваецца не непасрэдна на амерыканскіх палях. Калій можа трапляць на прадпрыемствы, дзе яго выкарыстоўваюць для вытворчасці комплексных угнаенняў, частка якіх пасля экспартуецца.

Гэта тлумачыць, чаму аб'ём імпарту можа быць значна большым за аб'ём унутранага спажывання.

Колькі можа даць Беларусь

Беларусь сама па сабе мае дастатковыя вытворчыя магутнасці, каб быць буйным гульцом на сусветным рынку. Але ўвесь гэты аб'ём не можа быць перанакіраваны ў ЗША: у Беларусі ўжо ёсць іншыя рынкі і доўгатэрміновыя камерцыйныя сувязі.

Аляксей Жукаў нагадвае, што да санкцый Беларусь ужо мела значныя пастаўкі ў ЗША. У 2016–2020 гадах амерыканская мытная статыстыка фіксавала ад 500 да 700 тысяч тон беларускага калію ў год.

— Можна казаць, што ў сярэднім па 600 тысяч тон угнаенняў траплялі ў Злучаныя Штаты з Беларусі. Тэарэтычна можна казаць пра тое, што Трамп можа купіць у Беларусі, напрыклад, да двух мільёнаў тон, калі мець на ўвазе тую здзелку, пра якую казаў Лукашэнка. На мой погляд, гэта самае большае, што можа прайсці ў Злучаныя Штаты, бо ёсць іншыя рынкі і партнёры, звязаныя з Беларуссю не толькі эканамічнымі, але і палітычнымі сувязямі.

У першую чаргу гаворка ідзе пра Кітай, Індыю і Бразілію. Для Мінска гэта не проста рынкі збыту, але і важныя палітычныя партнёры.

— Наўрад ці Лукашэнка хоча нічога не пастаўляць у Кітай; ёсць яшчэ Індыя, Бразілія. Усё гэта важныя краіны, і стасункі з імі шмат у чым будуюцца якраз на калійных угнаеннях, — падкрэслівае эксперт.

Вяртанне да 600 тысяч тон выглядае больш рэалістычным

Таму найбольш рэалістычным сцэнарыем Жукаў лічыць не замену канадскіх паставак, а вяртанне Беларусі на амерыканскі рынак у ранейшых аб'ёмах.

— Але, я паўтару, найбольш верагодным будзе тое, што Беларусь зможа паставіць у Злучаныя Штаты каля 500–600 тысяч тон, бо столькі ўжо пастаўлялася. І тады Злучаныя Штаты былі шостай краінай па аб'ёмах паставак пасля Кітая, Бразіліі, Малайзіі і Інданезіі (таксама вялікія аб'ёмы ішлі ва Украіну і іншыя краіны), — кажа ён.

На фоне ўсяго амерыканскага рынку гэта не выглядае буйным аб'ёмам. Але яго значэнне можа быць не толькі ў колькасці.

— Калі мы бяром пад увагу, што ў Амерыцы спажываюць 6 мільёнаў тон калійных угнаенняў у год, а беларусы туды прадавалі 600 тысяч — гэта 10%, не так шмат. Калі бяром мытную статыстыку, якая паказвае імпарт у 12–14 мільёнаў тон, то 600 тысяч — гэта яшчэ меншая доля рынку.

Але тут трэба разумець: калі на рынку прысутнічае прапанова ад двух-трох пастаўшчыкоў, усё роўна атрымліваецца канкурэнцыя, і гэта можа ўплываць на кошты так, што яны будуць зніжацца. Такім чынам, прысутнасць Беларусі як буйнога вытворцы калійных угнаенняў на амерыканскім рынку — гэта дадатковая альтэрнатыва (як і Расія, у якой закупляюць больш за мільён тон штогод).

Менавіта гэта можа быць адным з галоўных інтарэсаў Вашынгтона: не абавязкова замяніць Канаду, а атрымаць дадатковага пастаўшчыка і большы прастор для перамоў па цане.

Цана беларускага калію застаецца загадкай

Ключавое пытанне — па якой цане беларускі калій сапраўды зможа трапіць у ЗША.

Публічных даных аб кантракце пакуль няма. "Беларуськалій" і "Беларуская калійная кампанія" сваіх рэальных кантрактных цэн, як правіла, не раскрываюць.

— Што тычыцца цэн зараз, мытная статыстыка Кітая паказвае, што ў сярэднім калій завозіўся з Беларусі ў жніўні па 337 долараў за тону, а сярэдняя цана за студзень — жнівень складае амаль 350 долараў за тону. Але трэба разумець, што гэта цана, якую ўказваюць імпарцёры ў мытных дэкларацыях (вылічаная ў сярэднім), і яна можа ўключаць не толькі суму продажу “Беларуськаліем”, але і затраты на дастаўку ды іншыя расходы. Таму мы не ведаем, па якой цане калій з Беларусі можа трапляць у Злучаныя Штаты.

Да санкцый беларускі калій, паводле аналізу амерыканскай мытнай статыстыкі, агулам рухаўся разам з сусветнымі коштамі.

— Аналіз амерыканскай мытнай статыстыкі за 2016–2020 гады паказвае, што кошт беларускага калію супадаў з сусветнымі трэндамі: колькі каштаваў калій у свеце, столькі ён каштаваў і амерыканскім імпарцёрам (мабыць, быў крыху таннейшы ці крыху даражэйшы за канадскі).

Ці здольная Беларусь прадаць танней за Канаду?

Заява Трампа пра больш танны беларускі калій выглядае асабліва цікава на фоне лагістыкі.

Канада знаходзіцца значна бліжэй да асноўных сельскагаспадарчых рэгіёнаў ЗША. Беларусь жа пасля страты доступу да Клайпеды вымушана выкарыстоўваць расійскую інфраструктуру.

Аднак сам кошт вытворчасці можа даваць Беларусі пэўны запас для зніжэння цаны.

— Амерыканскія і канадскія кампаніі паказваюць у сваёй справаздачнасці, што сабекошт у іх каля 80–100 долараў за тону, а прадаюць яны калій па цане большай за 250–300 долараў. Такім чынам, валавая маржа ў іх досыць вялікая, і ёсць вялікі запас, каб рухацца з цаной уверх і ўніз. Наўрад ці вытворчасць на “Беларуськаліі” даражэйшая за іх, яна можа быць нават таннейшай.

Але гэта не азначае, што беларускі вытворца абавязкова будзе прадаваць значна танней.

— Таму ўсё залежыць ад таго, наколькі малы прыбытак могуць дазволіць сабе кампаніі-канкурэнты. Вядома, калі ты хочаш заваяваць рынак, ты можаш прадаваць і танней за сабекошт, але асаблівага сэнсу ў гэтым няма, калі ты не можаш яго заваяваць.

І тут з'яўляецца палітычны фактар.

— Тут пытанне, колькі Лукашэнка можа падарыць Трампу па гэтай цане — гэта галоўны палітычны складнік. Але, можа, на самай справе ён і не захоча штосьці зніжаць для амерыканскага рынку, — кажа суразмоўнік Еўрарадыё.

Усць-Луга замест Клайпеды

Асобнае пытанне — лагістыка. Першая партыя павінна прыйсці ў Новы Арлеан, але дакладны маршрут карабля пакуль не пацверджаны.

— Зараз мы ведаем, што першы балкер з угнаеннямі ідзе ў Новы Арлеан. Адкуль ён ідзе — ведаюць спецыялізаваныя медыя, у мяне гэтай інфармацыі няма. Можна меркаваць, што ён, хутчэй за ўсё, ідзе з Ленінградскай вобласці, бо раней беларускія чыноўнікі казалі, што асноўныя парты — гэта Ленінградская вобласць і Санкт-Пецярбург. Яшчэ штосьці можа ісці з Мурманска, бо там ёсць адпаведны тэрмінал.

Такім чынам, сёння найбольш відавочны новы маршрут выглядае так: беларускі калій па чыгунцы трапляе ў расійскі порт, а адтуль морам ідзе ў ЗША.

Гэта значна даўжэйшая лагістычная схема, чым традыцыйны экспарт праз Клайпеду.

Але ёсць цікавая асаблівасць амерыканскага рынку: беларускі калій неабавязкова павінен ехаць у цэнтральныя сельскагаспадарчыя штаты.

— Беларускі калій можна прадаваць не ў штатах Сярэдняга Захаду, а на ўзбярэжжы. Напрыклад, асноўны амерыканскі імпарцёр беларускага калію ў 2016–2020 гадах знаходзіўся ў штаце Луізіяна ў Новым Арлеане, гэта блізка да мора. Таму там беларускія ўгнаенні і прадаваліся, не трапляючы ў асноўныя сельскагаспадарчыя рэгіёны, якія знаходзяцца далёка ад акіяна і блізка да Канады.

Менавіта гэта можа часткова нівеліраваць беларускую лагістычную слабасць.

Ці стане расійская чыгунка абмяжоўваць пастаўкі?

Пакуль Жукаў не бачыць падстаў лічыць, што Расія будзе штучна абмяжоўваць беларускі калій.

— У адносінах Беларусі і Расіі можа быць што заўгодна, але мы ведаем, што пасля санкцый, асабліва пасля 2022 года і пачатку вайны, у гэтым плане ў Мінска і Масквы ўсё больш-менш добра. Абвяшчалася, што беларускія грузы маюць ільготныя тарыфы на расійскай чыгунцы, так што наўрад ці гэта будзе ў цяперашніх умовах.

Але ў доўгатэрміновай перспектыве сітуацыя можа быць іншай.

— А што будзе, калі скончыцца вайна, адменяцца санкцыі і пачнецца больш актыўная канкурэнцыя? Тут магчыма ўсё, — кажа Аляксей Жукаў.

Таму расійская чыгунка сёння хутчэй з'яўляецца часткай неабходнай інфраструктуры для новага беларускага экспартнага маршруту, чым відавочным абмежавальнікам аб'ёмаў.

Чаму гэта ўсё ж цікава Трампу

Нават калі Беларусь не здольна замяніць Канаду, яе вяртанне на амерыканскі рынак можа мець значэнне.

У ЗША ўжо ёсць расійскі калій, але яго доля, паводле ацэнкі Жукава, таксама не расце бясконца. Беларуская прысутнасць дадасць яшчэ аднаго буйнога вытворцу ў канкурэнтную сістэму.

Але ў гісторыі з беларускім каліем ёсць і значна большы кантэкст.

— Галоўным тут усё ж такі з'яўляецца палітычны складнік. У стасунках Беларусі і Штатаў зараз галоўнае — тыя задачы, якія ставіць перад сабой Лукашэнка, што ён хоча атрымаць ад Злучаных Штатаў. А калій — гэта тэма, якая можа патэнцыйна прывабіць амерыканскую адміністрацыю.

І тут калій становіцца ўжо не проста таварам.

— Адміністрацыя Трампа і сам Трамп — бізнесмен, таму для яго важныя эканамічныя здзелкі. І калі адкінуць палітычнае, што можа прапанаваць Лукашэнка? Якраз калій. І ўжо можна сказаць, што Трамп ад гэтага штосьці выйграў, бо зрабіў гэты твіт, а можа, за гэтым твітам больш нічога і не будзе.

Першая партыя ў 30 тысяч тон таму важная не сваім маштабам. Яна паказвае, што пасля некалькіх гадоў санкцый канал паставак беларускага калію ў ЗША сапраўды пачынае аднаўляцца.

А вось ці ператворыцца гэты сімвалічны груз у 500–600 тысяч тон, мільён ці нават два мільёны тон у год — будзе залежаць ужо ад цаны, лагістыкі і, галоўнае, ад таго, што Вашынгтон і Мінск атрымаюць адзін ад аднаго ў рамках новай здзелкі.