Выбары ў ЗША: што да іх беларусам?

04/11/2026 - 13:30

Дэмакраты перамагаюць на выбарах у ЗША / BBC

У ЗША завяршыліся прамежкавыя выбары. Гэта значыць, што, пакуль беларусы спалі, амерыканцы пераабіралі Палату прадстаўнікоў Кангрэса і частку сенатараў.

Ці могуць вынікі амерыканскіх прамежкавых выбараў паўплываць на Беларусь і беларусаў? Разбіраліся разам з амерыканістам, паліталагіняй і беларусам, што галасуе ў ЗША.

Глядзіце наш вялікі стрым пра выбары

Датэрміновае галасаванне здаровага чалавека

У краіне, падзеленай паміж дзвюма буйнымі партыямі, беларус Дзяніс Баранаў — беспартыйны. Там, дзе ён працуе, размаўляць “пра палітыку” не прынята, а вось з сябрамі ён яе абмяркоўвае. Ён заўважыў, што былыя прыхільнікі рэспубліканцаў сёлета сталі цішэй казаць пра свае сімпатыі.

— Беларусы, якія два гады таму ў захапленні падтрымлівалі Трампа і спадзяваліся, што ён дасць Украіне сапраўдную зброю, а не “лялькі”, як Байдэн, апошнім часам неяк заціхлі, — зазначае наш суразмоўнік.

Мы звязваемся з ім за некалькі дзён да галасавання і даведваемся, што Дзяніс ужо адправіў свой голас па пошце — датэрмінова. У беларусаў у Беларусі ад фразы “датэрміновыя выбары” непрыемныя флешбэкі. Прагаласаваў датэрмінова — значыць, аддаў свой голас прадстаўніку ўлады. Але для амерыканцаў датэрміновае галасаванне — цалкам нармальная з’ява. У Калумбіі ўжо некалькі гадоў выбары праводзяцца амаль цалкам па пошце.

— Усе зарэгістраваныя выбаршчыкі атрымліваюць бюлетэні дома і маюць выбар: або даслаць яго, або прынесці на ўчастак, або не рабіць нічога і галасаваць у дзень выбараў. Каля майго дома ёсць скрынка для датэрміновага галасавання, таму я ўжо аднёс свае галасы на выхадных, — распавядае Дзяніс.

Паліталагіня Таццяна Кулакевіч таксама прагаласавала датэрмінова. Яна выкладае палітычныя дысцыпліны ў амерыканскім універсітэце. Яе студэнты часта валанцёраць падчас выбарчых кампаній і распавядаюць, што вельмі шмат людзей галасуюць датэрмінова.

— І я галасавала — і абсалютна не баялася ніякіх фальсіфікацый. Датэрміновае галасаванне — гэта зручна: прагаласаваць можна ў любы час. Калі б не датэрміновае галасаванне, людзям у асноўны дзень прыйшлося б стаяць у чарзе. А так чэргаў можна пазбегнуць.

Дарэчы, праз тое, што шмат хто галасуе не на выбарчым участку, а дасылае галасы поштай, ні сёння, ні заўтра канчатковыя вынікі выбараў мы яшчэ не даведаемся. Напрыклад, з Аляскі свае галасы можна будзе дасылаць яшчэ цягам двух тыдняў. Але ў час, калі мы публікуем гэты тэкст, ужо зразумела: у абедзвух палатах Кангрэса будуць панаваць дэмакраты. Менавіта такі прагноз і агучвала нам Таццяна Кулакевіч.

Хто большы сябра Беларусі — дэмакраты ці рэспубліканцы?

І вось мы падыходзім да пытання: за каго варта было балець беларусам? І першыя, і другія перш за ўсё сканцэнтраваны на амерыканскай унутранай палітыцы, кажа амерыканіст Антон Пянькоўскі.

— Але ў іх рознае стаўленне да таго, як мусяць працаваць амерыканскія інстытуты ўнутры Злучаных Штатаў. І праз гэта адбываюцца змены і ў знешняй палітыцы, бо яны вынікаюць з унутранай.

А Беларусь, як краіна адносна невялікая, падпадае пад уплыў буйных дзяржаў і іх глабальных інтарэсаў. Таму пэўны уплыў, хоць, часам, ускосны, амерыканская палітыка аказвае і на Беларусь, і на беларусаў. Яскравым прыкладам з’яўляецца палітыка Дональда Трампа апошніх двух гадоў.

Не варта ўсё спрашчаць і думаць, нібыта дэмакраты толькі і ўмеюць, што выказваць “глыбокую заклапочанасць”, а рэспубліканцы — майстры цікавых вынаходак кшталту перамоў у Палацы Незалежнасці з чаркай гарэлкі.

— Можам, да прыкладу, узяць таго ж прадстаўніка дэмакратычнай партыі Барака Абаму, — нагадвае Пянькоўскі. — Ён у свой час таксама спрабаваў неяк прарваць ізаляцыю Беларусі і запрашаў Аляксандра Лукашэнку на Генасамблею ААН у Нью-Ёрк. Таму заўсёды трэба дадаваць больш кантэксту, які стварае агульная геапалітыка.

Таццяна Кулакевіч кажа, што ў ацэнцы дзвюх амерыканскіх партый шмат хто абапіраецца на эмоцыі: маўляў, “проста не любіць рэспубліканцаў” і таму чакаў, калі ўжо зменіцца склад Кангрэса.

— Але будзем глядзець на гэтую сітуацыю рэалістычна. Рэспубліканскі прэзідэнт нікуды не сыходзіць, яго знешняя палітыка будзе працягвацца — і пры гэтым прэзідэнце было вызвалена шмат палітычных зняволеных.

І нагадаю: ЗША падтрымлівалі Беларусь і пры дэмакратах, і пры рэспубліканцах. Таму не варта пераймацца праз тое, што ўвага да нашай краіны зменіцца проста праз змены ў складзе Кангрэса, — рэзюмуе паліталагіня.

Ці можа дэмакратычны Кангрэс “адмяніць” перамовы ў Палацы Незалежнасці?

Дзяніс Баранаў таксама не пераймаецца праз тое, што змены ў Кангрэсе могуць паўплываць на стаўленне краіны да Беларусі.

— У адпаведнасці з Канстытуцыяй ЗША знешняя палітыка і дыпламатыя амаль цалкам належаць выканаўчай уладзе. Калі Трамп захоча працягваць перамовы Джона Коўла, то Кангрэс таму не перашкодзіць. Або калі Кангрэс захоча перадаць больш дапамогі Украіне, то Трамп можа накласці вета, якое Кангрэс не зможа абысці.

Наступныя два гады будуць часам вельмі марудных палітычных працэсаў. Бо аніводны бок не мае дастатковай перавагі ў сіле. Паглядзім, якім чынам будзе праходзіць чарговы імпічмент Трампа, бо гэта адзінае, што адбудзецца на 100%, — кажа нам Дзяніс Баранаў.

Але ўласна запавольванне палітычных працэсаў — гэта тое, што дэмакраты ў Кангрэсе могуць скарыстаць як ускосны рычаг уплыву на дзеянні сваіх апанентаў, дадае Антон Пянькоўскі.

— Забараніць Дональду Трампу ажыццяўляць тую ці іншую знешнепалітычную стратэгію адносна нейкай краіны немагчыма. Але ж у амерыканскіх заканадаўцаў ёсць велізарны ўплыў на бюджэты і грошы. І сутыкненні па пытаннях грошай можна выкарыстоўваць як інструмент ціску на выканаўчую плынь, каб дамаўляцца дзесьці пасярэдзіне, — тлумачыць нам Пянькоўскі.

Есць яшчэ адзін спосаб паўплываць на выканаўчую ўладу — запаволіць яе. І прасцей за ўсе зрабіць гэта, праводзячы бясконцыя слуханні ў тым самым Кангрэсе.

— Амерыканскія заканадаўцы і ў адной, і ў другой палаце Кангрэса могуць ініцыяваць розныя расследаванні і слуханні, на якія яны могуць запрашаць, напрыклад, прадстаўнікоў Дзяржаўнага дэпартамента, каб высвятляць, наколькі добрасумленна і паслядоўна тыя выконваюць свае абавязкі. Безумоўна, гэтымі бясконцымі слуханнямі і пастаяннай неабходнасцю даваць справаздачы можна запаволіць мноства палітычных працэсаў, але цалкам спыніць іх нельга, — рэзюмуе Пянькоўскі.

Таццяна Кулакевіч падкрэслівае, што Трампу да гэтага ўвогуле не была патрэбна падтрымка дзеючага рэспубліканскага Кангрэса ці камунікацыя з ім дзеля таго, каб рабіць уступкі Лукашэнку, — у яго для гэтага дастаткова паўнамоцтваў.

— Менавіта таму, што ён робіць уступку, не адмяняючы санкцый, і для гэтага яму дастаткова паўнамоцтваў, — падкрэслівае паліталагіня.

І галоўнаму перамоўшчыку з Лукашэнкам ад ЗША Джону Коўлу пры новым Кангрэсе таксама нішто не пагражае. Абіраць людзей на пэўныя пасады — гэта таксама справа выканаўчай улады, а не Кангрэса. Хіба што пры дэмакратах за любымі дзеяннямі выканаўчай улады будуць сачыць больш пільна.

Джон Коўл / Еўрарадыё

Але Пянькоўскі дадае аптымізму: ён не бачыць падстаў, каб прадстаўнікам выканаўчай улады не было чым справаздачыцца перад заканадаўцамі па працы ў беларускім кірунку.

— Ёсць вельмі шмат краін, дзе амерыканская дыпламатыя не дамаглася выканання сваіх задач. Па Беларусі ж штосьці атрымліваецца, таму я не думаю, што менавіта беларускае пытанне стане тым таранам, які будзе выкарыстоўвацца Дэмакратычнай партыяй, каб біць па рэспубліканцах.

Проста беларусы і на гэтыя выбары глядзяць праз алярмісцкую оптыку і заўсёды шукаюць, што б яшчэ магло пагоршыць ім жыццё. Хіба не дастаткова ўжо?

Дык навошта за гэтым сачыць?

Калі выбары ў ЗША амаль стоадсоткава не адаб’юцца на Беларусі, дык навошта за імі сачыць? Бо пазбаўленым уласных выбараў беларусам можа быць проста карысна і цікава паназіраць, як працуюць інстытуты ў дэмакратычнай краіне.

Калі вам цікава — далучайцеся да вялікага стрыму Еўрарадыё з нагоды выбараў.